Surtsey 1963

Surtsey var sett á heimsminjaskrá UNESCO þann 7. júlí 2008
Hinn 14.nóvember 1963 sáu sjómenn, sem voru að fiskveiðum u.þ.b. 20 km suðvestur af Heimaey, að neðansjávargos var hafið, þar sem áður var 130 m dýpi. Þar reis úr hafi eyja, 169 m á hæð og 2,5 km 2 að stærð.
Hlaut hún fljótlega nafnið Surtsey efir jötninum Surti úr goðafræðinni.

Gos og eldvirkni hennar stóð yfir í hálft fjórða ár. Löngu áður en gosi lauk var eyjan friðuð fyrir allri umferð manna, nema með sérstöku leyfi, því hér hafði skapast einstakt tækifæri til að fylgjast með hvernig líf tekur land á eyju, gjörsneyddri öllu lífi. Landnemarnir létu ekki á sér standa.

Þeir fyrstu voru bakteríur sem fundust í öskunni við fjöruborðið árið 1964. Í maí sama ár fundust þar flugur. Mávar tylltu sér í fjöruna, fjærst eldstöðvunum. Fyrsta háplantan fjörukál (cakile arctica),
festi þar rætur árið 1965.
Fram til 1987 hafa fundist 25 tegundir æðri jurta er hafa borist þangað sem fræ með hafstraumum. Sumar frá nærliggjandi eyjum, aðrar um 40 km leið frá suðurströnd Íslands og enn aðrar með loftstraumum eða farfuglum frá Evrópu.
Surtsey er vinsæll áningarstaður farfugla á leið þeirra til og frá Evrópu. Millilenda þeir í þúsundatali á eynni. Í Surtsey verpa að staðaldri fimm tegundir fugla, svartbakur, silfurmáfur, teista, rita og fýll sem varð
fyrstur fugla til að verpa og koma upp ungum í volgu hrauninu 1970.
Bæði útselur og landselur eru við eyna.